Bestellijst

Geen bestellingen
Cursuscode: KCO024

Romeinse steden en hun vermaak

Romeinse steden en hun vermaak
Cursuscode: KCO024

De stad Rome was in de Romeinse tijd geen prettige stad om in te wonen. Veel te veel kleine straatjes en steegjes, met torenhoge flatgebouwen zonder voorzieningen, waar het merendeel van de Romeinen woonde. De rijkeren konden zich een groter en luxer huis veroorloven en de keizers hadden uiteraard hun paleizen. De machthebbers van de eerste en tweede eeuw probeerden wat meer lucht te scheppen in de stad door er grotere marktpleinen aan te leggen en om het gewone volk te plezieren (d.w.z. zorgen dat ze niet in opstand kwamen) waren er gratis graanuitdelingen. Maar vooral werd voorzien in vermaak. Het bood de Romeinen niet alleen een mogelijkheid op een uitje, het was ook een uitgelezen kans om een keizer (die vaak aanwezig was) te laten merken wat men van hem en zijn beleid vond. Daarop kon hij dan weer maatregelen nemen zodat de rust gewaarborgd bleef. ‘Spelen’ zijn dus niet alleen voor het vertier, ze zijn ook politieke instrumenten.

In hun vrije tijd bezochten de inwoners van de steden toneelopvoeringen in het theater, gladiatorengevechten in het amfitheater en wagenrennen in de circus. Aan deze drie vormen van vermaak besteden we aandacht. We kijken naar de stedenbouwkundige inpassing, bouw en architectuur, omvang en aantallen toeschouwers, programma en kosten  en eventuele bijzonderheden.

Het wellicht beste bewaarde Romeinse theater is dat van Orange (F) en is gebouwd ten tijde van keizer Augustus. De buitenmuur is 103 m lang en 36 m hoog. Er konden 8 à 9000 toeschouwers in die er genoten van Griekse en Romeinse toneelstukken, zang en dans. Elke zichzelf respecterende stad beschikte wel over een theater, soms over meerdere.
Nog enthousiaster werden de stadsbewoners van de opvoeringen in de amfitheaters, bedoeld voor de gladiatorenspelen en voor gevechten tussen wilde exotische dieren. Het best bewaard is dat van Nîmes, dat rond 100 AD is gebouwd en plaats bood aan 24.000 toeschouwers. Het Amfitheatrum Flavium in Rome was de grootste van allemaal en kon 50.000 mensen herbergen. We kennen het nu onder de naam Colosseum. Ook in Nederland is ooit een amfitheater gebouwd. Dat van Noviomagus (Nijmegen) bood plaats aan 12.000 mensen. Gladiatoren werden opgeleid in gladiatorenscholen (ludi). We kennen ze o.a. uit Rome, Pompeii en Carnuntum/ Petronell (A). Uit recent onderzoek weten we dat gladiatoren nauwelijks vlees aten, maar wel veel peulvruchten en gerstepap. Hun werk is redelijk goed bekend dankzij vele bewaard gebleven mozaïeken, beeldjes en voorwerpen, zoals helmen, zwaarden, schilden en beenplaten.
De Romeinse burgers vonden de meeste voldoening in het bijwonen van de wagenrennen, de meest spectaculaire en populaire sport. Overal in het rijk werden renbanen gebouwd. Zo’n circus had een langwerpige renbaan van 300 tot 600 m lang en was 50 tot 100 m breed, met tribunes op de lange en korte ronde zijden. Verder bestond de renbaan uit de pulvinar (eretribune), de carceres (startkooien), de spina (een verhoogde afscheiding in het midden van de renbaan, die werd versierd met obelisken, tempeltjes en standbeelden) en metae (drie kegelvormige keerpalen op de hoeken van de spina). Meestal werd er met een quadriga, een vierspan, gereden, maar er werden ook races gehouden met meer of minder paarden. De menners waren veelal slaven of vrijgelatenen met een lage sociale status. Zij konden door de grote populariteit van de wagenrennen veel roem vergaren. Beroemd is het 3de-eeuwse Trierse mozaïek van de wagenrenner Polydus op zijn vierspan. De grootste menner aller tijden was Diokles. Hij behaalde maar liefst 1462 overwinningen in 4257 races. Rond het jaar 300 werd bij elke nieuwe keizerlijke residentie een circus gebouwd. Dat wijst erop dat de keizers het heel belangrijk vonden dat zij op die manier de gunst van het volk konden proeven. Soms ging het ook mis. Onder keizer Justinianus werd als gevolg van een opstand van hooligans van teams de halve stad in een ruïne veranderd. Kortom, het vermaak in de Romeinse steden is meer dan alleen maar een leuk tijdverdrijf. En om die reden de moeite waard om er eens goed naar te kijken.

In les 1 wordt het theater behandeld, in les 2 het amfitheater, in les 3 de gladiatoren en andere activiteiten die in het amfitheater plaatsvonden, in les 4 het circus en in les 5 bespreken we de race in het circus en de politieke betekenis van de diverse supportersgroepen.

Woensdag 20 maart 2019
5 lessen van 2 uur aanvangstijd 10:00 (klik hier voor de lijst met data en tijden per bijeenkomst)
Prijs: € 77,00
Dhr. Drs J.P.C.A. (Johan) Hendriks

Van elke les heeft de docent een PDF, zowel van de Powerpoint-presentatie (meestal 4 à 5 MB) als van een 4 pagina's tellende samenvatting. Na de les krijgt u deze thuisgestuurd.

10:00 - 12:00
Locatie: Volksuniversiteit Geldrop (klik hier voor de adres gegevens)
Inschrijving nog open >
Drs J.P.C.A. (Johan) Hendriks
Drs J.P.C.A. (Johan) Hendriks
Sedert 2011 verzorg ik cursussen aan de Hovo's van Tilburg (Hovo Brabant) en Nijmegen (Radboud Universiteit) over diverse onderwerpen die vrijwel allemaal een raakvlak hebben in de interessegebieden geschiedenis, kunstgeschiedenis en archeologie. De cursussen worden door de cursisten zeer hoog gewaardeerd. Dat is na te vragen bij de directies van deze instellingen. Toch krijg ik ook met enige regelmaat de vraag waarom deze boeiende cursussen alleen beschikbaar zijn voor 50+-ers. Het enige antwoord wat ik daar op kan bedenken is dat de Hovo's geïnteresseerd waren in het cursusaanbod. In het verleden heb ik ook cursussen, op min of meer hetzelfde gebied gegeven aan de Volksuniversiteit Terra Nova in Tilburg, totdat deze in de jaren negentig van de vorige eeuw in die vorm werd opgeheven. Ik realiseer me echter meer en meer dat ook jongeren de kans zouden moeten krijgen om de informatie die mijn cursussen bevatten, en die steeds actueel en up-to-date zijn, tot zich te nemen. U krijgt nu de kans bij Volksuniversiteit Geldrop.